Melike Şahin “Sağ Salim”in klibini ve akustik versiyonunu 4 Mart’ta dinleyicisiyle buluşturdu. Divabebe’nin ikinci stüdyo albümü Akkor’un görkemli açılışı olan bu şarkı, ilk dinleyişte bir ayrılık şarkısı gibi görünebilir. Ancak Osman Özel yönetmenliğinde çekilen klip, şarkı sözleriyle birlikte düşünüldüğünde ortaya çok daha katmanlı bir hikâye çıkıyor. Siyah beyaz görüntüler, Celil Boğazı’nın çorak coğrafyası, asılı beyaz çarşaflar, ateş önünde söylenen şarkı ve en önemlisi, genç kahramana eşlik eden olgun kahraman figürü… Tüm bu unsurlar, bir kadının travma karşısında geçirdiği dönüşümün adım adım izini sürüyor bir bakıma
Şarkının en çarpıcı dizelerinden biri nakaratta yankılanıyor: “Boğuldum ölmedim, bana el vermedin.” Bu dize, ilk dinleyişte bir dişil sese el uzatmayan, onu karanlıklarda bırakan figürün eril, otoriter, belki de zalim bir figür olduğunu işaret etse de klip bu beklentiyi bilinçli olarak bozuyor. Klipte tek bir erkek figürü dahi görünmüyor. Zulmüyle hafızaya kazınmış düşman, ekranda yok. Onun yokluğu, travmanın kaynağını değil, kendisini ve onu aşma sürecini merkeze alan bir anlatıyı mümkün kılıyor böylece. Bu tercih, “Sağ Salim”i bireysel bir hesaplaşma hikâyesi olmaktan çıkarıp her kadının kendi hayatında farklı bir çehreyle deneyimlediği evrensel bir karanlığın temsiline dönüştürüyor böylece.
Genç kadının etrafında tabiat unsurları ve yürüyüş hâli, travmadan sonra kendini dönüştürmenin en güçlü temsili. Bazen o genç kadın yürüyor, arkasından olgun kadın takip ediyor bazen tam tersi olarak ilerliyor bazen de birbirlerine el veriyorlar. Şarkısını söyleyen, başka bir deyişle şiirini yazmış olan genç anlatıcının daha yaşlı hâlini anımsatan o bilge kadın ise ne bir kurtarıcı ne de müdahil. Sadece eşlik ediyor, tanıklık ediyor, bekliyor. Böylece ikili, kadınlığın iki zamanında, genç ve kırılgan/yaşlı ve bilge olarak aynı karede buluşuyor. Burada kadının yeniden doğuşu, bir erkek tarafından kurtarılarak değil, kendi gelecekteki bilge benliğinin eşliğinde gerçekleşiyor. “Belli gitti gücüne küllerimden doğrulmam.” dizesi bunun en güçlü ispatı.
“Küllerimden doğrulmak” ifadesi, Şahin’in Akkor’da merkez aldığı zümrüdüanka anlatısıyla doğrudan örtüşüyor. Ateşin en saf hâliyle artık yanmaktan ışık saçan ve küle döndüğünde de yeniden doğan o anlatıcı artık eskisi gibi olamaz. Klipte bu dönüşüm ateş imgesiyle görselleşiyor. Alevin önünde şiirini söyleyen genç kadının arkasında konuşlanan bilge, “küllerden doğrulmanın” kişinin sadece kendi hikâyesiyle ilgili olması gerektiğini vurguluyor.
Şarkının en güçlü imgesi elbette nakaratta:
Yaralar benim, kanar hep derin
Suların dibinden göğe yükseldim
Boğuldum ölmedim, bana el vermedin
O kara delikten çıktım sağ salim
Her dize kendi paradokslarını ve edebi manevralarını içeriyor. Yaralar özneye aittir, bu doğru ancak bir o kadar da taşınan bir yükten ziyade kimliğin kendisidir. Aşağıdan yukarıya, karanlıktan ışığa, ölümden yaşama bir sıçramadır burada anlatılan. Boğulup ölmemek, travmanın içinden geçip onunla yok olmamaktır. Ve hiçbir kurtarıcı olmadan bunun yapılması da masallarda bir prens tarafında kurtarılmayı bekleyen o klasik prenses anlatılarını, yani toplumsal normları altüst ediyor. Kurtarıcının yokluğu, klipteki görünmeyen düşmanla birleştiğinde şu mesajı veriyor: Bir kadının karanlıktan çıkışı, dışarıdan gelecek bir kurtarıcıyla değil, kendi içsel yolculuğuyla mümkündür.
“Kara delik” imgesi ise klipte iki katmanla kuruluyor. İlk olarak mekânsal düzeyde Celil Boğazı’nın dar, ışıksız geçitleri, öznenin geçmek zorunda olduğu karanlık dehlizlerdir. Klip için tercih edilen özel siyah kıyafetin dairesel formdaki başlığı ise o deliği bedenleştirip ikinci katmanı oluşturuyor. Bu kostüm tercihi, şarkıdaki “O kara delikten çıktım.” dizesini hem anlatıcının başından geçen bir olay hem de hâlâ bedeninde taşıdığı bir iz olarak gösteriyor.
Dalgalanan, hareket eden, bir ipte asılı olduğu için yıkandığı varsayılan yıkanmış beyaz kumaşlar ise arınma ritüelinin bir yansıması olması.
Klibin çekim yeri olarak Celil Boğazı’nın seçilmesi tesadüf olmamalı. Kapadokya benzeri peri bacaları ve kanyonlarıyla bilinen bu bölge, turistik telaştan uzak, yalın ve dokunulmamış bir doğa mirası. Klibin siyah beyaz çekilmesi, bu mekânı bir kartpostal güzelliğinden arındırarak kaya dokularının, ışık-gölge oyunlarının ve coğrafyanın ham gerçekliğinin öne çıkmasını sağlıyor.
Yönetmen Osman Özel’in bu tercihi, izleyici olarak bana iki büyük sinemacının estetiğini hatırlattı. Belki de aşırı bir yorum olacaktır bilemiyorum ama bu iki büyük isim: Ingmar Bergman ve Abbas Kiyarüstemi. Bergman’ın Yedinci Mühür ve Persona’sında olduğu gibi bu klipte de ölüm, yalnızlık, inanç ve benliğin bölünmesi temaları işleniyor. Bilge kadın ile genç kadının aynı karede var olması, Persona’daki iki kadının kimliklerinin birbirine karışmasını hatırlatıyor. Ancak Bergman’ın aksine, burada bu birliktelik çözülmeden ziyade tamamlanmanın temsili.
Kiyarüstemi’nin izi ise coğrafyanın karakterle buluşmasında ve “yol” metaforunda görülüyor. Kirazın Tadı gibi filmlerinde Kiyarüstemi, İran’ın çorak platolarını varoluşsal sorunlarla buluşturuyor. “Sağ Salim” klibindeki araba ile yolculuk, ayrılan yollar, sürekli yürüyüş hâli, bu geleneğin tam ortasında duruyor bana göre. Kiyarüstemi’nin dünyasında da insan yolunu kendi yürüyor, kurtarıcısız ve sadece yol öne çıkıyor. “Sağ Salim”in kadını da öyledir: Yürür, dehlizlerden geçer, ateşin önünde şarkısını söyler ve en sonunda, yüzünü kayalıklara yansıtarak kendi yaralarını doğanın, belki de kendi tabiatının merkezinde görür.
Avucumda koskoca bir orman
Varacağım oraya namluna rağmen
Bu dizeler, travmadan geçen birinin kazandığı içsel zenginliğin ve hâlâ tehdit altında olmaya rağmen yoluna devam etme kararlılığının ifadesidir. Yüzün kayalıklara yansıdığı o an, öznenin doğanın sert ama dimdik duran yüzünde kendini görmesidir. Kayalar, onun yaralarıdır; ama aynı zamanda onun direncidir.
Şarkının son meydan okuması da buradan gelir:
Hadi biraz cesaret
Hadi gel de vur yine sıkıysa
Bu sefer içinde bir telaş var
Biliyorsun korku yok içimde
Özne artık kurban değildir. Meydan okuyor, korkusunun yerini cesareti alıyor. Alevin önünde iki kadının birlikte durduğu sahne, zamanın birleştiği andır: Kırılgan olanla bilge olan, aynı ateşin önünde, aynı anda var olurlar. Bilge kadın, bu meydan okumanın tanığıdır. Ama aynı zamanda varılan yerin ta kendisidir.
Kısacası “Sağ Salim”, bir ayrılık şarkısının çok ötesinde bir varoluş hikâyesi. Melike Şahin’in güçlü vokali, Osman Özel’in Bergman ve Kiyarüstemi’yi hatırlatan görsel dili, Celil Boğazı’nın zamansız coğrafyası ve sözlerdeki katmanlı anlatı, bir kadının travma karşısında geçirdiği evreleri adım adım izliyor: Kırılganlık, benlik mücadelesi, dönüşüm, kara delikten çıkış ve nihayet bilgeleşme.
Tüm bu sebeplerle “Sağ Salim”, bir aşktan ve onun yarattığı felaketten fiziksel anlamda kurtulmanın ötesinde, karanlığın içinden geçip onu bedeninde taşımanın ve onunla yok olmayarak kendi bilge benliğine ulaşmanın şarkısı.
Ve bu yolculukta kadının tek eşlikçisi yine kendi geleceği, kadının tek yurdu ise yine kendi kadınlığı.